In de geschiedenis hebben veel rampen plaatsgevonden. Grote rampen, kleine rampen. Voor de één een ramp en de ander een zegen én soms een geluk bij een ongeluk. Ook in het archief komen rampen voor. Als archiefbeheerders proberen we natuurlijk om rampen in het archief te voorkomen, maar we houden ook rekening met de nasleep van een ramp en het werkzaamheden na een calamiteit. Vandaag laten we zien wat er gebeurt als er een waterramp plaatsvind.

Dweilen
Het is de grootste nachtmerrie van elke archiefmedewerker. Op je knieën moeten dweilen met stapels theedoeken in de archiefbewaarplaats, omdat iemand de verdieping erboven vergeten is de kraan dicht te draaien op vrijdagmiddag. Het is wel eens voorgekomen. Gelukkig bleef de schade beperkt en is het al een hele tijd geleden.

In een goedgekeurde archiefbewaarplaats zou het eigenlijk niet kunnen dat het water van nabijgelegen plaatsen de bewaarplaats insijpelt. Bij een grote overstroming of een gesprongen waterleiding heb je over het algemeen nog een paar uren om in ieder geval de onderste planken van het depot te evacueren.
In vroegere tijden werd het oud archief overal en nergens bewaard. Vaak zat het in een zwaar beslagen archiefkist in een gebouw waar het archief was gehuisvest. De ruimtes waren vaak niet goed afgesloten en vocht kon overal z’n gang gaan. In het oud archief zien we dan ook vaak veel waterschade in het papier. Over het algemeen tast het de leesbaarheid van de documenten niet aan, maar soms wel en is de tekst vervaagd. Door restauraties kan een document dan weer leesbaar(der) worden gemaakt.

Wat als er wel schade ontstaat?
Het kan voorkomen dat archieven nu wel waterschade oplopen. Bijvoorbeeld door een zware storm, of grote watersnood. Dan treedt er in veel gevallen een protocol in werking. Over het algemeen wordt dan geprobeerd om het water zo lang mogelijk buiten de deur te houden. De vestigingen Elburg en (vooral) Harderwijk liggen dicht bij het water. De archiefbewaarplaatsen in deze vestigen hebben beide een soort ‘waterkering’, hoewel in een andere vorm. In Harderwijk zit er een extra deurtje voor de grote deur, met een goed afsluitend rubber. In Elburg zit er voor de ingang van het depot een rooster met een opvangbak, waar heel wat water in kan, voor het in het depot kan lopen. Ook Oldebroek en Nunspeet hebben een waterkering, maar dan in de vorm van een verhoogde drempel.

Mocht er toch archief nat worden, dan worden er vaak koeldrogers geplaatst. Ook wordt er getracht de natte documenten zo snel mogelijk in te vriezen. Dat klinkt misschien raar, maar het bevriezen van nat archief kan ervoor zorgen dat de hersteltijd drastisch verminderd. Bovendien heeft de restaurateur dan de tijd om te kijken wat de beste aanpak is om het archief zo goed mogelijk te herstellen. Dat kan bijvoorbeeld door vacuümdroging, luchtdroging, vriesdroging of sorptiedroging.Uiteraard moeten ingevroren documenten weer op temperatuur komen. Juist dan wordt er extra gemonitord op het ontstaan van schimmelvorming of het uitlopen van inkt.

Gelukkig hebben we zo’n grote waterramp niet meegemaakt in ons archief. Hoewel er in oud archief best wat waterschade voorkomt, zijn de meeste documenten goed leesbaar en is de schade beperkt gebleven. We hopen dat dit voor de toekomt zo blijft!