In Afgestoft! willen we een bijzonder archiefstuk laten zien, dat invloed heeft gehad op de geschiedenis of op iemands persoonlijke leven in vroegere tijden. In de depots van de gemeenten die zijn aangesloten bij het Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe vinden we veel bijzondere documenten. Stuk voor stuk zijn dat kleine parels in onze ‘schatkamer’. Omdat archief van ons én van jou is, willen we deze prachtige stukken graag met je delen!

Heb je vragen of verzoekjes voor een artikel? Laat het ons weten via een reactie of Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.. We zoeken graag het een en ander voor je uit. Uiteraard kun je altijd verder onderzoek doen in onze studiezalen. Wil je langskomen? Maak dan een reservering via www.snwv.nl.

Deze keer in Afgestoft!: De chirograaf

Een contract afsluiten, iedereen doet het wel. Telefooncontract, arbeidscontract, koopovereenkomst, bij beide partijen een handtekening eronder en iedereen weet dat het contract dan geldig is. In de middeleeuwen was dat eigenlijk niet zoveel anders. Hoewel veel mensen niet konden lezen en schrijven, werden er toch vaak contracten afgesloten. Minder tussen particulieren, maar onder overheden, geestelijke instanties en bestuurders was het afsluiten van een contract heel gewoon.

Oorkonden
Veel van die contracten zijn ook bewaard gebleven als oorkonden. Ze werden veelal geschreven op perkament, en gezegeld met zegels van alle partijen. Doordat de oorkonden werden geschreven op perkament hebben ze ook de tand des tijds beter doorstaan dan de contracten op papier. Papier is kwetsbaarder dan perkament. Veel bestuurders en kerkelijke vorsten of kloosters konden zegelen, maar lang niet iedereen.

Chirograaf
Als men niet kon zegelen, maar toch een rechtsgeldig contract op wilde stellen, was het maken van een chirograaf een optie. Chirografen werd in het Romeinse recht gezien als een eigenhandig, zelfgeschreven contract dat door ondertekening rechtsgeldig werd. Het woord chirograaf is een samenvoeging van de woorden Chiros, met als betekenis ‘hand’ en Graphein, dat schrijven betekend.

In de middeleeuwen werd een chirograaf opgesteld door op hetzelfde stuk perkament of papier twee keer dezelfde tekst te schrijven. In het midden kwam dan een woord te staan, vaak chirographum of een vrome tekst. Deze tekst werd dan door midden geknipt, vaak op een golvende of gekartelde manier. Daardoor werden beide stukken uniek en pasten ze ook alleen maar op elkaar. Daarmee kon men aantonen dat het stuk authentiek was en dus rechtsgeldig.

Collectie SNWV
In de collecties van het SNWV bevinden zich ook een aantal chirografen. Zowel in het archief van het Stadsbestuur Harderwijk 1231 – 1813, als in het Stadsbestuur Elburg 1320 – 1813 bevinden zich een aantal chirografen. De mooiste chirograaf in onze verzameling is er een uit het Stadsbestuur Elburg.
Deze stamt uit 1445 en is een klassiek voorbeeld. De bovenste lijn van het document is golvend gesneden, dwars door een aantal tekens heen. In dit contract wordt een akker verhuurd aan Lubbert Gherts, ter behoefte van de zusters van Elburg. Zij mogen het stuk land pachten voor zeventien gulden per jaar. De betaling moet worden gedaan rondom ‘Sente merten in den winter’. Dus rond 11 november, de dag waarop wij nog steeds Sint Maarten vieren.

Wil je de chirograaf eens bekijken? Kom dan gerust een keertje kijken in Elburg!